«Το παιδί μου είναι 2,5 και ακόμα δεν μιλά. Είναι φυσιολογικό;» Είναι από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δεχόμαστε από γονείς. Η απάντηση: εξαρτάται. Υπάρχουν παιδιά που μιλούν αργά και είναι απολύτως μέσα στο φυσιολογικό φάσμα. Υπάρχουν και άλλα που η καθυστέρηση είναι κλινικά σημαντική και χρειάζεται παρέμβαση. Αυτό το άρθρο σας βοηθάει να ξεχωρίσετε.
Ορόσημα φυσιολογικής ανάπτυξης ομιλίας
6-12 μηνών
- Παράγει βαβίσματα (μπα, ντα, γκα)
- Αντιδρά στο όνομά του γύρω στους 9 μήνες
- Μιμείται απλούς ήχους
12-18 μηνών
- Λέει την πρώτη του λέξη γύρω στους 12 μήνες (συνήθως «μαμά» ή «μπαμπά»)
- Στους 18 μήνες έχει τουλάχιστον 10 λέξεις σε λεξιλόγιο
- Ακολουθεί απλές οδηγίες («δώσε μου την μπάλα»)
18-24 μηνών
- Στους 24 μήνες έχει τουλάχιστον 50 λέξεις
- Συνθέτει 2-λεξες φράσεις («μαμά νερό», «παπού πάει»)
- Το λεξιλόγιο μεγαλώνει γρήγορα, «έκρηξη λεξιλογίου»
2-3 ετών
- 3-λεξες φράσεις και απλές προτάσεις
- Λεξιλόγιο 200-300 λέξεις
- Ξένοι μπορούν να καταλάβουν περίπου το 50-75% αυτών που λέει
- Ξεκινά να ρωτά «τι;», «πού;», «γιατί;»
3-4 ετών
- Πολύ-λεξες προτάσεις
- Διηγείται απλές ιστορίες
- Σχεδόν όλη η ομιλία είναι κατανοητή από ξένους
- Παίρνει μέρος σε συζητήσεις
Πότε να ανησυχήσετε
Τα κόκκινα φωτεινά σημάδια για άμεση αξιολόγηση:
- Στους 12 μήνες: Δεν παράγει βαβίσματα ή ήχους ομιλίας
- Στους 15 μήνες: Δεν λέει καμία λέξη
- Στους 18 μήνες: Δεν λέει τουλάχιστον 6-10 λέξεις
- Στους 24 μήνες: Δεν συνθέτει 2-λεξες φράσεις, λεξιλόγιο κάτω από 30 λέξεις
- Στους 36 μήνες: Οι ξένοι δεν καταλαβαίνουν το παιδί ή δεν σχηματίζει προτάσεις
- Σε οποιαδήποτε ηλικία: Απώλεια δεξιοτήτων λόγου που είχε αποκτήσει
Αιτίες καθυστέρησης ομιλίας
Η καθυστέρηση μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Γι’ αυτό είναι σημαντική η διαφορική διάγνωση:
1. Καθυστερημένη λεκτική έναρξη («late talkers»)
Παιδιά που απλώς ξεκινούν την ομιλία λίγο αργότερα αλλά μετά την έναρξη η ανάπτυξη είναι φυσιολογική. Συχνά κληρονομικός παράγοντας (κάποιος γονιός ή συγγενής επίσης άργησε).
2. Ακουστικά προβλήματα
Πολύ συχνή αιτία, μέχρι το 5% των παιδιών έχουν κάποιο βαθμό ακουστικής διαταραχής. Πρώτη εξέταση που πρέπει να γίνει πριν οποιαδήποτε λογοθεραπεία. Συχνά συνδέεται με επαναλαμβανόμενες ωτίτιδες.
3. Διαταραχές άρθρωσης
Το παιδί παράγει ήχους αλλά δυσκολεύεται σε συγκεκριμένα γράμματα (π.χ. «ρ», «σ», «θ»). Συνήθως ορατά μετά τα 4 χρόνια.
4. Διαταραχές γλώσσας
Πιο εκτεταμένη δυσκολία στην κατανόηση ή/και παραγωγή της γλώσσας. Επηρεάζει λεξιλόγιο, γραμματική, και ικανότητα να συνθέτει προτάσεις.
5. Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος
Η γλωσσική καθυστέρηση είναι συχνά μέρος ευρύτερου αναπτυξιακού προφίλ. Συνοδεύεται από δυσκολίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Δείτε επίσης το άρθρο μας για τα πρώιμα σημάδια αυτισμού.
6. Νοητικές δυσκολίες
Πιο γενικευμένη καθυστέρηση που επηρεάζει όλους τους τομείς ανάπτυξης.
7. Πολυγλωσσικό περιβάλλον
Δεν είναι αιτία καθυστέρησης, παρά την κοινή πεποίθηση. Παιδιά σε δίγλωσσα σπίτια μπορεί να ξεκινήσουν την ομιλία λίγο αργότερα αλλά αναπτύσσονται φυσιολογικά. Δεν χρειάζεται να σταματήσετε να μιλάτε μια γλώσσα.
Γιατί η έγκαιρη παρέμβαση κάνει διαφορά
Ο εγκέφαλος των πρώτων 3 ετών είναι εξαιρετικά πλαστικός, μαθαίνει γλώσσα με ταχύτητες που δεν επαναλαμβάνονται στη ζωή. Η πρώιμη παρέμβαση πριν τα 3 έχει συνήθως πολύ καλύτερη πρόγνωση από παρέμβαση μετά τα 5.
Επίσης, η ομιλία επηρεάζει:
- Την κοινωνική ανάπτυξη (φιλίες, ομαδικό παιχνίδι)
- Τη συναισθηματική ανάπτυξη (έκφραση συναισθημάτων)
- Τη μάθηση στο σχολείο (κατανόηση, ανάγνωση, γραφή)
- Την αυτοεκτίμηση
Καθυστέρηση που δεν αντιμετωπίζεται μπορεί να επηρεάσει όλους αυτούς τους τομείς.
Τι κάνουμε στη λογοθεραπεία
Η σύγχρονη λογοθεραπεία δεν είναι μάθημα ομιλίας. Είναι θεραπευτική σχέση μέσα στην οποία:
Για παιδιά κάτω των 3
Εστιάζουμε στην επικοινωνιακή πρόθεση. Δουλεύουμε:
- Βλεμματική επαφή
- Joint attention (κοινή προσοχή σε αντικείμενα)
- Μίμηση ήχων και χειρονομιών
- Εναλλακτικούς τρόπους επικοινωνίας (PECS αν χρειάζεται)
- Εκπαίδευση γονέων: εσείς είστε οι κύριοι «θεραπευτές» στο σπίτι
Για παιδιά 3-5 ετών
Πιο δομημένη γλωσσική παρέμβαση:
- Διεύρυνση λεξιλογίου
- Σύνθεση φράσεων και προτάσεων
- Φωνολογική ανάπτυξη (σωστή προφορά)
- Παιχνίδια ρόλων για πρακτική επικοινωνίας
- Προετοιμασία για ανάγνωση
Για παιδιά σχολικής ηλικίας
- Διαταραχές άρθρωσης
- Δυσλεξία
- Τραυλισμός
- Γλωσσική κατανόηση και έκφραση
Πόσο διαρκεί η θεραπεία
Εξαρτάται καθαρά από την αρχική κατάσταση. Σε καθυστερημένη λεκτική έναρξη χωρίς άλλες δυσκολίες, μπορεί να αρκούν 3-6 μήνες παρέμβασης 1 φορά την εβδομάδα.
Σε διαταραχές γλώσσας ή ΔΑΦ, η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει 1-3 χρόνια ή και περισσότερο, με προσαρμογές κατά τη διάρκεια.
Στο άΝιΜα επαναξιολογούμε κάθε 3 μήνες ώστε να βλέπουμε καθαρά την πρόοδο και να προσαρμόζουμε στόχους.
Πώς μπορείτε να βοηθήσετε στο σπίτι
Πριν, κατά τη διάρκεια, ή και χωρίς λογοθεραπεία, αυτά τα 7 πράγματα κάνουν τη διαφορά:
- Μιλάτε στο παιδί: πολύ, καθαρά, με κανονικό ρυθμό
- Διαβάζετε καθημερινά: από βρεφική ηλικία, με εικονογραφημένα βιβλία
- Τραγουδάτε: η μελωδία βοηθά την απομνημόνευση λέξεων
- Περιμένετε την απάντηση: μετράτε 5 δευτερόλεπτα πριν συμπληρώσετε για το παιδί
- Περιγράφετε ό,τι κάνετε: «Τώρα παίρνω το ποτήρι. Βάζω νερό…»
- Μειώστε τις οθόνες: η αλληλεπίδραση με γονέα είναι αναντικατάστατη
- Παίζετε: προσχηματικά, με φιγούρες, με κούκλες
Πότε να καλέσετε
Αν παρατηρείτε οποιοδήποτε από τα κόκκινα φωτεινά σημάδια, τώρα. Δεν χρειάζεται να περιμένετε. Μια αξιολόγηση 60 λεπτών μπορεί να σας δώσει σαφή απάντηση, και αν δεν χρειάζεται παρέμβαση, θα σας το πούμε ειλικρινά.
Στο άΝιΜα συνεργαζόμαστε με εξειδικευμένους λογοθεραπευτές και δουλεύουμε με παιδιά από τους 18 μήνες και μετά. Για να εκτιμήσετε αν το παιδί σας είναι μέσα στα φυσιολογικά όρια ανάπτυξης, δείτε και τους πίνακες ανάπτυξης. Καλέστε στο 210 9843210 ή κλείστε ραντεβού γνωριμίας μέσω της σελίδας επικοινωνίας.