ψυχοπαιδαγωγικό κέντρο

Λεξικό όρων

Όροι ψυχικής υγείας & ειδικών θεραπειών

Συγκεντρώσαμε 29 έννοιες που συχνά εμφανίζονται σε αξιολογήσεις, γνωματεύσεις και θεραπευτικές διαδρομές. Στόχος: να μπορείτε να καταλάβετε τι σημαίνουν και πώς συνδέονται με τη φροντίδα του παιδιού ή του εαυτού σας.

Πλοήγηση κατηγοριών

Διαγνωστικά & Ψυχομετρικά Εργαλεία

Σταθμισμένα τεστ και ερωτηματολόγια που χρησιμοποιούν οι ειδικοί για αξιολόγηση.

WISC-V (Wechsler Intelligence Scale for Children)

Σταθμισμένο τεστ μέτρησης νοητικής ικανότητας σε παιδιά 6-16 ετών. Δίνει συνολικό IQ καθώς και επιμέρους δείκτες (λεκτική κατανόηση, οπτικοχωρικός συλλογισμός, μνήμη εργασίας, ταχύτητα επεξεργασίας). Είναι ένα από τα πιο αξιόπιστα εργαλεία διαφορικής διάγνωσης μαθησιακών δυσκολιών.
Παράδειγμα: Χορηγείται συνήθως πριν την έναρξη ειδικού παιδαγωγικού προγράμματος για να εντοπιστεί το γνωστικό προφίλ του παιδιού.
→ Ειδικό παιδαγωγικό πρόγραμμα

Αθηνά Τεστ

Ελληνικό σταθμισμένο τεστ ανίχνευσης μαθησιακών δυσκολιών για παιδιά 5-9 ετών. Καλύπτει 14 διαγνωστικές κλίμακες (γλωσσική κατανόηση, μνήμη, οπτικοαντιληπτικές δεξιότητες, νοητική επεξεργασία). Χρησιμοποιείται ευρέως από ψυχολόγους και ειδικούς παιδαγωγούς στην Ελλάδα.
→ Ειδικό παιδαγωγικό

ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule, 2nd Edition)

Σταθμισμένο εργαλείο παρατήρησης που θεωρείται «gold standard» για τη διάγνωση Διαταραχών Αυτιστικού Φάσματος. Αποτελείται από δομημένες και ημι-δομημένες δραστηριότητες που αξιολογούν επικοινωνία, κοινωνική αλληλεπίδραση, παιχνίδι και φαντασία. Χορηγείται από πιστοποιημένους κλινικούς.
→ Παιδοψυχίατρος → Πρώιμα σημάδια αυτισμού

M-CHAT (Modified Checklist for Autism in Toddlers)

Σύντομο ερωτηματολόγιο 20 ερωτήσεων (screening tool) για γονείς παιδιών 16-30 μηνών, που εντοπίζει πιθανότητα ΔΑΦ. Δεν είναι διαγνωστικό, αν δείξει αυξημένο κίνδυνο, ακολουθεί πλήρης κλινική αξιολόγηση.
→ Πρώιμα σημάδια αυτισμού

Conners Scale / Vanderbilt Scale

Σταθμισμένα ερωτηματολόγια που χορηγούνται σε γονείς και εκπαιδευτικούς για την αξιολόγηση συμπτωμάτων ΔΕΠΥ (απροσεξία, υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα). Συμπληρώνονται για την ίδια χρονική περίοδο από διαφορετικούς ενήλικες ώστε να ληφθεί ολοκληρωμένη εικόνα.
→ ΔΕΠΥ: συμπτώματα, διάγνωση → Παιδοψυχίατρος

Θεραπευτικές Προσεγγίσεις & Μέθοδοι

Δομημένες θεραπευτικές μέθοδοι που εφαρμόζουν οι ειδικοί.

Αισθητηριακή ολοκλήρωση (Sensory Integration)

Νευρολογική διαδικασία μέσω της οποίας ο εγκέφαλος οργανώνει αισθητηριακές πληροφορίες (αφή, ακοή, όραση, κίνηση, ισορροπία) για να μπορεί το σώμα να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Όταν δυσλειτουργεί, το παιδί μπορεί να εμφανίσει υπερευαισθησία ή υπο-ευαισθησία σε θορύβους, υφές, κινήσεις.
Παράδειγμα: Παιδί που αποφεύγει την επαφή με άμμο, μπογιά ή υφές ρούχων, ή αντίθετα ψάχνει συνέχεια έντονη κίνηση και αγκαλιές.
→ Εργοθεραπεία

Γνωσιακή-Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT) (Cognitive Behavioral Therapy)

Επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπευτική προσέγγιση που εστιάζει στη σύνδεση σκέψης – συναισθήματος – συμπεριφοράς. Στόχος: αναγνώριση και τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων που τροφοδοτούν άγχος, κατάθλιψη και άλλες δυσκολίες. Αποτελεσματική για παιδιά, εφήβους και ενήλικες.
→ Ψυχοθεραπεία ενηλίκων → Ψυχοθεραπεία παιδιών/εφήβων

TEACCH (Treatment and Education of Autistic and related Communication-handicapped Children)

Εκπαιδευτική προσέγγιση για παιδιά με ΔΑΦ που χρησιμοποιεί δομημένο περιβάλλον (visual schedules, organized workstations) για να αξιοποιήσει τις δυνατότητες των παιδιών και να μειώσει το άγχος που προκαλεί η αβεβαιότητα.
→ Πρώιμα σημάδια αυτισμού

Floortime (DIR/Floortime)

Αναπτυξιακή θεραπευτική προσέγγιση που ξεκινάει από τα ενδιαφέροντα του παιδιού. Ο θεραπευτής (ή γονιός) «κατεβαίνει στο πάτωμα» και συμμετέχει στο παιχνίδι του παιδιού, χτίζοντας σταδιακά πιο σύνθετες αλληλεπιδράσεις. Συχνά χρησιμοποιείται σε ΔΑΦ και αναπτυξιακές καθυστερήσεις.
→ Παιδική ψυχοθεραπεία

PECS (Picture Exchange Communication System)

Εναλλακτικό σύστημα επικοινωνίας με εικόνες-καρτέλες, για παιδιά που δεν έχουν αναπτύξει λεκτικό λόγο. Το παιδί δίνει την εικόνα του αντικειμένου/πράξης που θέλει σε άλλο πρόσωπο, δομώντας προτάσεις βήμα-βήμα. Συχνά πρώτο βήμα πριν την ανάπτυξη ομιλίας σε παιδιά με ΔΑΦ.
→ Λογοθεραπεία

Νευροανάδραση (Neurofeedback)

Μη επεμβατική τεχνική κατά την οποία το παιδί παρακολουθεί την εγκεφαλική του δραστηριότητα σε πραγματικό χρόνο μέσω αισθητήρων EEG και «εκπαιδεύει» τον εγκέφαλό του να διατηρεί επιθυμητά πρότυπα. Χρησιμοποιείται συμπληρωματικά σε ΔΕΠΥ, άγχος, διαταραχές ύπνου. Δεν είναι αντικατάσταση άλλης θεραπείας, μόνο συμπλήρωμα.

Πρώιμη παρέμβαση

Σύνολο θεραπευτικών υπηρεσιών για παιδιά 0-3 ετών (ή μέχρι 6 ετών σε ορισμένα πλαίσια) με αναπτυξιακή καθυστέρηση ή αυξημένο κίνδυνο. Η αρχή είναι ότι ο εγκέφαλος των πρώτων ετών είναι εξαιρετικά πλαστικός, όσο νωρίτερα ξεκινήσει η παρέμβαση, τόσο καλύτερη η πρόγνωση.
→ Καθυστέρηση ομιλίας → Πρώιμα σημάδια αυτισμού

Νευροαναπτυξιακές Έννοιες

Όροι από τη νευροεπιστήμη και την αναπτυξιακή ψυχολογία που εμφανίζονται συχνά στις αξιολογήσεις.

Αναπτυξιακά ορόσημα (Developmental milestones)

Δεξιότητες που τα περισσότερα παιδιά αποκτούν σε συγκεκριμένες ηλικίες (π.χ. πρώτο χαμόγελο στους 2 μήνες, πρώτη λέξη στους 12, βάδιση 12-15 μηνών, πλήρης ομιλία 3 ετών). Δεν είναι αυστηρά δείκτες, υπάρχει εύρος φυσιολογικής παραλλαγής, αλλά χρησιμεύουν ως πυξίδα για γονείς και ειδικούς.
→ Πίνακες ανάπτυξης

Νευροαναπτυξιακή διαταραχή

Ομπρέλα για διαταραχές που εμφανίζονται στην παιδική ηλικία και επηρεάζουν την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος. Περιλαμβάνει ΔΕΠΥ, ΔΑΦ, διαταραχές μάθησης, νοητική αναπηρία. Δεν θεραπεύονται με την κλασική έννοια, αλλά διαχειρίζονται μέσω εξειδικευμένων παρεμβάσεων.

Εκτελεστικές λειτουργίες (Executive functions)

Νοητικές διεργασίες που μας επιτρέπουν να σχεδιάζουμε, οργανώνουμε, ξεκινάμε, ολοκληρώνουμε και ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας. Περιλαμβάνουν προσοχή, μνήμη εργασίας, αναστολή παρορμήσεων, ευελιξία σκέψης. Συχνά επηρεάζονται σε ΔΕΠΥ.
→ ΔΕΠΥ στα παιδιά

Joint attention (Κοινή προσοχή)

Η ικανότητα δύο ατόμων να εστιάζουν την προσοχή τους στο ίδιο αντικείμενο ή γεγονός, με βλέμμα, χειρονομία, δείκτη. Αναπτύσσεται γύρω στους 9-12 μήνες και είναι βάση για τη γλωσσική και κοινωνική ανάπτυξη. Η απουσία της αποτελεί πρώιμο σημάδι ΔΑΦ.
→ Πρώιμα σημάδια αυτισμού → Λογοθεραπεία

Echolalia (Ηχολαλία)

Η επανάληψη λέξεων ή φράσεων που έχει ακούσει το παιδί, χωρίς προφανές επικοινωνιακό νόημα. Μπορεί να είναι άμεση (αμέσως μετά την ακρόαση) ή καθυστερημένη (ώρες ή μέρες αργότερα). Συχνά συναντάται σε ΔΑΦ και σε άλλες γλωσσικές διαταραχές.
→ Πρώιμα σημάδια αυτισμού

Παλινδρόμηση (Regression)

Η απώλεια δεξιοτήτων που είχαν αποκτηθεί, π.χ. παιδί που μιλούσε και σταματά, ή που είχε μάθει την τουαλέτα και επιστρέφει σε ατυχήματα. Σε αναπτυξιακό πλαίσιο, η παλινδρόμηση είναι σοβαρό σημάδι που απαιτεί άμεση αξιολόγηση.
→ Πρώιμα σημάδια αυτισμού

Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες

Συγκεκριμένοι τύποι μαθησιακών δυσκολιών (πέρα από την πιο γνωστή δυσλεξία).

Δυσγραφία

Ειδική μαθησιακή δυσκολία που επηρεάζει τη γραφή. Το παιδί μπορεί να γνωρίζει τα γράμματα και τις λέξεις, αλλά δυσκολεύεται να τα γράψει, ασταθής λαβή μολυβιού, ακανόνιστα γράμματα, αργή ταχύτητα γραφής, κούραση χεριού. Συχνά συνδυάζεται με δυσκολίες στη λεπτή κινητικότητα.
→ Ειδικό παιδαγωγικό → Εργοθεραπεία

Δυσορθογραφία

Επίμονες ορθογραφικές δυσκολίες που δεν αντιστοιχούν στην ηλικία και εκπαίδευση του παιδιού. Το παιδί μπερδεύει γράμματα με παρόμοιο ήχο, παραλείπει συλλαβές, αντιστρέφει γράμματα στα γραπτά κείμενα. Συχνά συνυπάρχει με δυσλεξία.
→ Ειδικό παιδαγωγικό

Δυσαριθμησία (Dyscalculia)

Ειδική μαθησιακή δυσκολία στα μαθηματικά. Το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει αριθμούς και πράξεις, να απομνημονεύσει βασικά (π.χ. πίνακες πολλαπλασιασμού), ή να αντιληφθεί χρόνο και χώρο. Διακρίνεται από γενικές μαθηματικές δυσκολίες λόγω της επιμονής και ειδικότητάς της.
→ Ειδικό παιδαγωγικό

Κινητικότητα & Λειτουργικές Δεξιότητες

Όροι από την εργοθεραπεία και την κινητική ανάπτυξη.

Λεπτή κινητικότητα

Δεξιότητες που απαιτούν συντονισμό μικρών μυϊκών ομάδων, κυρίως στα χέρια και τα δάχτυλα, γράψιμο, κούμπωμα, χρήση ψαλιδιού, χειρισμός μικρών αντικειμένων. Αναπτύσσεται σταδιακά από τη βρεφική ηλικία έως την προσχολική.
→ Εργοθεραπεία

Αδρή κινητικότητα

Δεξιότητες που απαιτούν συντονισμό μεγάλων μυϊκών ομάδων, βάδιση, τρέξιμο, πήδημα, ισορροπία, ποδήλατο. Είναι η βάση πάνω στην οποία αναπτύσσεται αργότερα η λεπτή κινητικότητα.
→ Εργοθεραπεία

Τριποδική λαβή μολυβιού (Tripod grip)

Ώριμη λαβή μολυβιού όπου ο αντίχειρας, ο δείκτης και ο μέσος συγκρατούν το μολύβι. Αναπτύσσεται τυπικά στα 4-6 ετών. Εάν το παιδί διατηρεί ανώριμη λαβή (γροθιάς, 4 δαχτύλων), η γραφή κουράζει γρήγορα και η ταχύτητα μειώνεται.
→ Εργοθεραπεία

Σχολικό & Κλινικό Πλαίσιο

Όροι που εμφανίζονται στις γνωματεύσεις, στις σχολικές διαδικασίες και στις θεραπευτικές διαδρομές.

Παράλληλη στήριξη

Εκπαιδευτική υπηρεσία στο δημόσιο σχολείο όπου ειδικός παιδαγωγός υποστηρίζει το παιδί με διαπιστωμένες δυσκολίες μέσα στην τάξη, παράλληλα με τη γενική διδασκαλία. Απαιτεί γνωμάτευση από ΚΕΔΑΣΥ (πρώην ΚΕΣΥ).

ΕΟΠΥΥ (Εθνικός Οργανισμός Παροχής Υπηρεσιών Υγείας)

Ο κρατικός φορέας ασφάλισης υγείας στην Ελλάδα. Καλύπτει μέρος του κόστους ψυχοπαιδαγωγικών και θεραπευτικών υπηρεσιών (λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, ειδικό παιδαγωγικό) με γνωμάτευση από αρμόδιο ιατρό και έγκριση συγκεκριμένου αριθμού συνεδριών.
→ Επικοινωνία για διαδικασία

Γνωμάτευση

Επίσημο έγγραφο από αρμόδιο ιατρό (παιδοψυχίατρο, νευρολόγο, ΩΡΛ ανάλογα με το θέμα) που πιστοποιεί την ανάγκη συγκεκριμένης θεραπευτικής παρέμβασης. Απαραίτητη για κάλυψη από ΕΟΠΥΥ, αλλά και για παράλληλη στήριξη ή ειδικές διευκολύνσεις στο σχολείο.

ICD-10 / DSM-5

Διεθνή ταξινομικά συστήματα διαγνώσεων. ICD-10 = International Classification of Diseases (WHO). DSM-5 = Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (American Psychiatric Association). Παρέχουν τα κριτήρια βάσει των οποίων διαγιγνώσκονται ψυχικές και αναπτυξιακές διαταραχές παγκοσμίως.

Διαφορική διάγνωση

Η διαδικασία διάκρισης μεταξύ καταστάσεων με επικαλυπτόμενα συμπτώματα. Π.χ. ένα παιδί με προσοχή που διασπάται μπορεί να έχει ΔΕΠΥ, μαθησιακή δυσκολία, άγχος, ή ακουστικό ζήτημα, η διαφορική διάγνωση καθορίζει ποιο από αυτά (ή ποιος συνδυασμός) πραγματικά συμβαίνει.
→ Παιδοψυχίατρος

Κάποιον όρο που δεν βρήκατε;

Καλέστε ή στείλτε email, οι ειδικοί μας θα σας εξηγήσουν αναλυτικά τι σημαίνει για την περίπτωσή σας.

Επικοινωνία